Dick Matena

In memoriam: Dick Matena (1943–2026)

Wellicht heb je als leraar Nederlands thuis wel iets liggen van Dick Matena en heb je er in je lessen ooit al eens gebruik van gemaakt. Het eerste boek dat ikzelf van hem kocht, was de verstripping van De avonden (2003). Deze versie van Gerard Reve’s klassieker (1947) betekende meteen ook Matena’s doorbraak bij het grote publiek.

Later kocht ik nog meer verstripte boeken van zijn hand: Willem Elsschots Kaas en Het Dwaallicht, het verhaal Saïdjah en Adinda uit de Max Havelaar en Jan Wolkers’ roman Turks Fruit. Het was voor mij telkens een uitmuntende uitnodiging om romans die ik al veel vroeger had gelezen opnieuw te lezen.

Op zijn zeventiende begon Matena in de Toonder Studio’s, waar hij aanvankelijk onbetaald meewerkte aan de stripreeksen Tom Poes en Panda. Hij leerde er het vak van onder meer Marten Toonder zelf. Hij bleef er werken tot 1968.

Het idee dat hij een literair tekenaar was, wees Matena van de hand. Uit een interview in NRC gepubliceerd (2011) haal ik de quote: „Alleen omdat de literaire namen die ik neem enorm groot zijn, denken ze dat ik een literair tekenaar ben. Dat ben ik helemaal niet, ik ben een vrij klassieke tekenaar, die voor zijn eigen plezier die boeken is gaan verstrippen. Ik vind het leuk dat ik iets nieuws heb kunnen brengen, maar voor mij is het meer een ode aan de echte literatuur dan dat ik zelf probeer literatuur te maken.”

Matena woonde in Amsterdam, maar had ook een appartement in België, in Turnhout. Daar kon hij wekenlang als een workaholic ongestoord werken, met vaste uren van 8 uur tot 22 uur. Matena mocht rekenen op een brede appreciatie. In 1986 ontving hij voor zijn werk de Stripschapprijs, de belangrijkste oeuvreprijs voor striptekenaars in Nederland en in 2003 na de publicatie van De avonden de Vlaamse Staatsprijs voor het Beeldverhaal.

In de ogen van Matena was iemand een groot stripkunstenaar wanneer tekst en tekeningen als vanzelfsprekend gecombineerd werden. Hij noemde Maarten Toonder als zijn grote voorbeeld. Matena is voor Nederland en Vlaanderen een belangrijke en interessant auteur geweest, die ook het onderwijs niet onberoerd heeft gelaten. Zijn erfenis zal nog lang gekoesterd worden.

José Vandekerckhove

Bekijk op Tzum de voorpublicatie van Turks Fruit van Jan Wolkers door Dick Matena

Bekijk op NPO Start de documentaire Dick is boos.

Beluister een gesprek met Dick Matena via een ode aan Dick Matena van het Stripjournaal.