34e Conferentie Onderwijs Nederlands

Inzicht geven in grammatica:
wat werkt volgens empirisch onderzoek?

Voor docenten Nederlands is het vaak lastig om grammatica op zo’n manier over te brengen dat leerlingen echt inzicht krijgen. In het traditionele grammaticaonderwijs blijft zulk inzicht vaak uit, omdat de focus daarbij ligt op trucjes en ezelsbruggetjes, lagere-ordedenken en het ontleden van gedecontextualiseerde zinnetjes. Een ander belangrijk probleem is dat het huidige grammaticaonderwijs weinig oog heeft voor achterliggende metaconcepten, zoals valentie of predicatie, terwijl het didactiseren van zulke metaconcepten juist een positieve uitwerking heeft op grammaticaal inzicht en redeneervermogen. Wat weten we uit recent empirisch onderzoek over het inzetten van achterliggende metaconcepten in het grammaticaonderwijs? Jimmy van Rijt verkent deze vraag aan de hand van concrete werkvormen en ontwerpprincipes die bruikbaar zijn voor uw eigen praktijk.
Jimmy Van Rijt promoveerde op 10 februari 2021 aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zijn proefschrift is hier te downloaden.

In augustus 2019 bracht de Vlaamse Onderwijsraad in samenwerking met enkele onderzoekers een reviewstudie rond begrijpend lezen uit. Het resultaat van deze reviewstudie stelt een krachtige begrijpend-leesdidactiek voor aan de hand van 5 didactische sleutels: functionaliteit, interactie, transfer, leesmotivatie en strategie-instructie. De praktijkgids, die samen met de reviewstudie werd uitgebracht, vormt een eerste opstap naar een praktijkgerichte vertaling van de 5 didactische sleutels. De fiches die werden ontwikkeld binnen ‘Lezen en laten lezen’ trachten nog meer aan te sluiten bij de noden uit de praktijk en vormen een aanvulling op de praktijkgids Sleutels voor effectief begrijpend lezen: inspiratie voor een eigentijdse didactiek in het basisonderwijs. De fiches van ‘Lezen en laten lezen’ bundelen concrete tools, tips en tricks rond begrijpend lezen voor leerkrachten in het basisonderwijs.

n de schooljaren 2017 tot 2019 ontwikkelde het docentontwikkelteam Stijlperspectieven een acht lessen over schrijfstijl voor de klassen 3 en 4 havo/vwo (vijftien en zestienjarigen). In deze lessen krijgen leerlingen schrijfstijlstrategieën aangereikt, zoals het gebruik van intensiverende woorden en drieslagen. De leerlingen leren de strategieën allereerst kennen door teksten van bekwame schrijvers (zoals columnisten en journalisten) te analyseren; vervolgens krijgen de leerlingen theorie over schrijfstijl. De theorie is van hoog niveau: we willen leerlingen graag veel leren over taalmogelijkheden. Daarna schrijven leerlingen korte tekstjes schrijven waarin ze de schrijfstijlstrategieën toepassen. Enkele van deze teksten worden klassikaal besproken, met veel aandacht voor het effect van stijlkeuzes op de lezer. 

In de workshop bespreken we hoe docenten met deze lessen werken. Deelnemers kunnen de syllabus Schrijfstijl vooraf digitaal ontvangen (met handleiding en antwoordbladen). De workshop is heel praktisch: nadien kunt u meteen met het materiaal aan de slag. Tegelijkertijd gaan we kort in op de didactische ontwerpprincipes en pedagogische toetsstenen die we hebben gebruikt bij het ontwerp van de lessen.
Handleiding bij de lessenserie schrijfstijl

Lessenserie havo 4 verbeterd

Lessenserie stijl vwo

Poëzie moet verleiden en niet bevelen’, liet Luuk Gruwez optekenen in een themanummer rond poëzie en onderwijs van de Poëziekrant. In deze sessie bespreken we een aantal concrete manieren om leerlingen gemotiveerder, bewuster en geconcentreerder aan het poëzielezen te krijgen.

1 Rap met een app

2 Gooi de woorden door elkaar. Over haalbaar en inzichtverhogend creatief schrijven

3 Een poëzieproject